Wie noodgedwongen op zoek is naar hulp bij schulden, googelt niet altijd meer. Die stelt de vraag steeds vaker rechtstreeks aan ChatGPT, Claude, Gemini of Mistral. Maar verwijst die AI dan naar de gemeente, naar een hulporganisatie — of naar een betaalde partij? En kan de burger controleren waar die aanbeveling vandaan komt?
SiteBoosting onderzocht het met de maatschappelijke AI-vindbaarheidsbarometer: vier AI-assistenten kregen 72 keer elk dezelfde soort vraag over schuldhulp, in vijf steden, met live webzoeken aan. Dat zijn 288 metingen in totaal, met in totaal 1.479 geciteerde bronnen.
De belangrijkste bevindingen
- Controleerbaarheid loopt sterk uiteen. Bij een derde tot twee derde van de antwoorden ontbreekt elke bron. Gemini onderbouwt elk antwoord; Mistral bijna elk antwoord (88%). Bij Claude ontbreekt in 42% van de antwoorden een bron, bij ChatGPT in 67% — twee op de drie keer.
- Aanbevelen zonder bron komt veel voor. In 38% (Claude) tot 42% (ChatGPT) van alle antwoorden wordt zelfs een concrete organisatie aanbevolen zonder dat er een bron bij staat. De burger kan dan niet nagaan of die aanbeveling terecht is. Bij Gemini en Mistral komt dit vrijwel niet voor (0% en 11%).
- Alleen Gemini verwijst structureel naar betaalde hulp. Van de bronnen die Gemini citeert is 14% een commerciële partij, zoals een bewindvoerder of budgetcoach. Mistral doet dit incidenteel (1,5%). ChatGPT en Claude citeren bij schuldhulp nooit een commerciële partij — alleen overheid en hulporganisaties.
- De AI’s verschillen sterk in overheid versus hulporganisatie. ChatGPT leunt extreem sterk op de (lokale) overheid: 64% van zijn bronnen. Gemini juist nauwelijks (6%) en verwijst veel vaker naar hulporganisaties. Mistral (31%) en Claude (39%) zitten daartussenin.
Zo hebben we gemeten
De maatschappelijke barometer stelt elke AI vijftien realistische hulpvragen over schuldhulp, van korte zoekopdrachten (“hulp bij schulden Amsterdam”) tot volwaardige hulpvragen (“Ik heb bij verschillende rekeningen achterstanden en krijg steeds aanmaningen, waar kan ik terecht voor hulp?”). De vragen zijn verspreid over Amsterdam, Rotterdam, Utrecht, Eindhoven en Groningen. Daarnaast loopt een vaste controleset van negen vragen mee, over mantelzorg, daklozenopvang en buurtwerk.
Elke vraag is drie keer gesteld aan ChatGPT, Claude, Gemini en Mistral, telkens met live webzoeken aan: 288 metingen in totaal. De vraag zelf benoemt bewust nooit het soort organisatie (geen “bij welke instantie”, wel “waar kan ik terecht”). Anders zou de meting zelf sturen naar overheid of hulporganisatie.
Van elk antwoord registreren we welke bronnen worden aangehaald en tot welk type die behoren: lokale overheid, landelijke overheid, doorverwijzer, lokale hulporganisatie, landelijke hulporganisatie, commerciële partij of overig. We leggen bewust geen organisatienamen vast in dit artikel — alleen aantallen en brontypes. Dezelfde meting herhalen we maandelijks, met een ander maatschappelijk thema, zodat er een trendlijn ontstaat.
Waar AI zijn verwijzingen vandaan haalt
De verdeling van de 1.479 geciteerde bronnen laat per AI een heel eigen patroon zien:
| Brontype | ChatGPT | Claude | Gemini | Mistral |
|---|---|---|---|---|
| Lokale overheid | 64% | 39% | 6% | 31% |
| Landelijke overheid | 11% | 0% | 1% | 0% |
| Doorverwijzer | 1% | 1% | 15% | 12% |
| Lokale hulporganisatie | 14% | 48% | 38% | 45% |
| Landelijke hulporganisatie | 4% | 8% | 19% | 9% |
| Commerciële partij | 0% | 0% | 14% | 1% |
| Overig | 6% | 3% | 9% | 1% |
Percentages per AI, alle schuldhulp- en controlevragen van deze meting samen.
ChatGPT is de enige AI die de burger vooral naar de overheid zelf stuurt; bij de andere drie AI’s is de hulporganisatie (lokaal of landelijk samen) de grootste categorie. Opvallend: alleen Gemini en Mistral noemen relatief vaak een ‘doorverwijzer’ — een sociale kaart of wegwijzer die zelf niet helpt maar de weg wijst — terwijl ChatGPT en Claude dat vrijwel nooit doen.
Hoeveel onderbouwing geeft elke AI?
Ook in de hoeveelheid bronnen per antwoord verschillen de AI’s tot een factor zes. Gemini citeert gemiddeld bijna 11 bronnen per antwoord, Mistral ruim 5,5. ChatGPT en Claude blijven steken op 1,7 tot 2,1 bron per antwoord — en geven, zoals hierboven beschreven, in veel gevallen helemaal geen bron.
Voor een onderwerp als schuldhulp, waar mensen in een kwetsbare positie op zoek zijn naar betrouwbare hulp, is dat verschil relevant: een burger die ChatGPT om hulp vraagt, krijgt vaker een advies dat die zelf niet kan natrekken dan een burger die dezelfde vraag aan Gemini stelt.
Vier AI’s, vier karakters
Gemini gedraagt zich als een naslagwerk: het onderbouwt elk antwoord uitgebreid en verwijst als enige structureel ook naar betaalde hulp naast overheid en non-profitorganisaties. Mistral zit er qua gedrag het dichtst bij: bijna altijd een bron, en af en toe een commerciële partij, maar merkbaar terughoudender dan Gemini. ChatGPT en Claude gedragen zich meer als een korte adviseur: compacte antwoorden, weinig tot geen bronnen, en uitsluitend overheid en non-profithulp als verwijzing — nooit een betaalde partij.
Voor burgers betekent dit: het loont om, zeker bij ChatGPT en Claude, door te vragen naar de bron van een aanbeveling. Voor gemeenten en hulporganisaties betekent het dat zichtbaarheid per AI sterk verschilt, en dus per AI gemeten moet worden.
Wat betekent dit voor gemeenten en hulporganisaties?
- Houd de eigen informatie online op orde. AI citeert wat online goed vindbaar is. Een actuele, goed gestructureerde pagina over schuldhulp op de eigen website vergroot de kans om als bron aangehaald te worden — net als bij een gewone zoekmachine.
- Sta goed vermeld bij lokale doorverwijzers. Buurtteams, sociale kaarten en wegwijzers werden relatief vaak geciteerd door Gemini en Mistral. Een actueel, goed vindbaar profiel op zo’n verzamelpunt werkt door in AI-antwoorden.
- Reken niet op één AI. Wat ChatGPT aanbeveelt, verschilt sterk van wat Gemini aanbeveelt — in bronkeuze, in aantal bronnen, en in of er überhaupt een bron bij staat. Reken niet op een enkele AI om hulpzoekenden te bereiken.
- Meet het. AI-zichtbaarheid van maatschappelijke informatie is te meten, net als bij bedrijven. Dat maakt zichtbaar of hulpzoekenden via AI bij de juiste, controleerbare hulp uitkomen — en waar dat nu misgaat.
Over de maatschappelijke AI-vindbaarheidsbarometer
De maatschappelijke AI-vindbaarheidsbarometer is een onderzoek van agenticfindability.nl in samenwerking met SiteBoosting. Elke keer meten we een ander maatschappelijk thema — na schuldhulp volgt voedselbank. Daarnaast loopt een vaste controleset (mantelzorg, daklozenopvang, buurtwerk) mee die de trend over de maanden bewaakt.
